Η συνεχής τεχνολογική εξέλιξη καθιστά αναγκαία τη συχνή αναβάθμιση και πολλές φορές και αντικατάσταση του ηλεκτρονικού εξοπλισμού που χρησιμοποιούμε. Το ερώτημα είναι πού οδηγούνται οι προς απόρριψη συσκευές, κατά πόσο μπορούν να αξιοποιηθούν και πόσο επιβλαβείς είναι ως απορρίματα.

1. Τι είναι  ΑΗΗΕ και ποιες  οι υποκατηγορίες του;

    Τα Απόβλητα Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) είναι ηλεκτρικές ή ηλεκτρονικές συσκευές, οι οποίες έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους και δεν χρησιμοποιούνται πια από τους ιδιοκτήτες τους.

    Τα είδη του Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού κατατάσσονται, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή και την Ελληνική νομοθεσία,  στις παρακάτω 10 διακριτές κατηγορίες προϊόντων:

1.  Μεγάλες οικιακές συσκευές

2.  Μικρές οικιακές συσκευές

3.  Εξοπλισμός πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών

4.  Καταναλωτικά είδη

5.  Φωτιστικά είδη

6.  Ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά εργαλεία (εξαιρουμένων των μεγάλης κλίμακας σταθερών βιομηχανικών εργαλείων)

7.  Παιχνίδια και εξοπλισμός ψυχαγωγίας και αθλητισμού

8.  Ιατροτεχνολογικά προϊόντα (εξαιρουμένων των εμφυτεύσιμων και μολυσμένων)  

9.  Όργανα παρακολούθησης και ελέγχου

10. Συσκευές αυτόματης διανομής

2. Συγκαταλέγονται τα ΑΗΗΕ στα επικίνδυνα απόβλητα;

    Μολονότι δεν είναι ευρέως γνωστό, τα ηλεκτρονικά απόβλητα περιέχουν πλήθος τοξικών ουσιών, αν και σε μερικές ποσότητες (εξαιρουμένων των παραπάνω, πολλές φορές σε ποσοστό 1% του βάρους ενός υπολογιστή).

  Σε κάθε μόνιτορ υπολογιστή υπάρχουν 1,36-3,6 κιλά μολύβδου. Ο μόλυβδος μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο κεντρικό και περιφερειακό νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Σημειώνεται ότι ο μόλυβδος που συναντάται σε χώρους υγειονομικής ταφής προέρχεται κατά 40% από ηλεκτρονικά ευρείας κατανάλωσης και είναι δυνατόν να ρυπάνει τα αποθέματα πόσιμου νερού μέσω έκπλυσης (ξεπλύματος). 

  Το κάδμιο υπάρχει στους αντιστάτες, στους υπέρυθρους ανιχνευτές και στους ημιαγωγούς. Στο ανθρώπινο σώμα συγκεντρώνεται στα νεφρά. Σε περίπτωση παρατεταμένης έκθεσης σε χλωριούχου κάδμιο είναι δυνατόν να προκληθούν διάφορες μορφές καρκίνου. 

  Το 22% του υδραργύρου που καταναλώνεται κάθε χρόνο ανά την υφήλιο χρησιμοποιείται σε είδη ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού. Ο υδράργυρος μπορεί εύκολα να συσσωρευτεί στα έμβια όντα και περνά στην τροφική αλυσίδα μέσω των ψαριών. Προκαλεί χρόνια προβλήματα, καθώς και βλάβες του εγκεφάλου.

  Το εξασθενές  χρώμιο χρησιμοποιείται στα ηλεκτρονικά και ηλεκτρικά είδη για την προστασία τους από την οξείδωση αλλά και ως σκληρυντικό. Διέρχεται εύκολα από τις κυτταρικές μεμβράνες, θεωρείται γονιδιοτοξικο και πιθανώς βλάπτει το DNA. Επιπλέον, η ουσία μπορεί να εκλυθεί από τους χώρους υγειονομικής ταφής δεν είναι δεόντως σφραγισμένη. 

  Ένας υπολογιστής αποτελείται κυρίως από πλαστικά, συμπεριλαμβανομένου το PVC. Γενικότερα, το μεγαλύτερο ποσοστό των πλαστικών χρησιμοποιείται στα ηλεκτρονικά είναι PVC (χλωριούχο πολυβινύλιο). Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις που τεκμηριώνουν την άποψη ότι το PVC δεν προσφέρεται για αποτέφρωση. Επιπλέον, οι απώλειες πλαστικοποιητών, ειδικά των φθαλικων ενώσεων, κατά την υγειονομική ταφή του PVC αναγνωρίζεται ότι ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον.   

3. Ποια η τελική κατάληξη των ΑΗΗΕ;

    Η πλειονότητα των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων μεταφέρεται σήμερα σε χωματερές. Σύμφωνα με την Αμερικανική Περιβαλλοντική Υπηρεσία, το 1997 περισσότεροι από 3,7 εκατομμύρια τόνοι ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων στις ΗΠΑ κατέληξαν σε χωματερές της χώρας. Υπολογίζεται ότι το 70% των βαρέων μετάλλων (συμπεριλαμβανομένων υδραργύρου και του καδμίου) στις χωματερές προέρχεται από αυτά τα απόβλητα. Η εναπόθεση σε χωματερές αντικαθιστάται τα τελευταία χρόνια με την υγειονομική ταφή. Τα απόβλητα διαστρώνονται, συμπιέζονται ώστε να αποκτήσουν τον μικρότερο δυνατό όγκο και καλύπτονταισυστηματικά για κατάλληλο υλικό-ως επί των πλείστον χώμα-,ώστε να προφυλάσσεται το περιβάλλον από την ρύπανση. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τους μη ελενχώμενους χώρους υγειονομικής ταφής είναι σοβαρότατες.

   Το συνολικό βάρος των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών απορριμμάτων στην Eλλάδα υπολογίζεται σε 170.000 τόνους το χρόνο. Mεγάλο μέρος καταλήγει στους Xώρους Yγειονομικής Tαφής Aπορριμμάτων και στις χωματερές, δημιουργώντας σημαντικούς όγκους και απειλώντας το υπέδαφος με μόλυνση. Πολλές συσκευές συλλέγονταν από τους ρακοσυλλέκτες, πρεσάρονταν και συχνά οδηγούνταν προς καύση για βιομηχανική αξιοποίηση, χωρίς απομάκρυνση τουλάχιστον των επικίνδυνων υλικών, με αποτέλεσμα έκλυση τοξικών αερίων στην ατμόσφαιρα. Σήμερα, όχι μόνο πρέπει, αλλά και μπορούμε να ξεπεράσουμε και τις δύο αυτές απαράδεκτες πρακτικές.  

    Το 2006 οι ποσότητες Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού που ανακυκλώθηκαν ανήλθαν σε 11,5 χιλιάδες τόνους, που αντιστοιχεί στο 25% της συνολικής εήσιας ποσότητας που έχουμε βάση κοινοτικής οδηγίας την υποχρέωση να ανακυκλώσουμε.

4. Τι είναι η εναλλακτική διαχείριση των ΑΗΗΕ και από που προκύπτει  η απίτηση για εναλλακτική διαχείριση των ΑΗΗΕ;

   Σύμφωνα με τη νομοθεσία Προεδρικό Διάταγμα Υπ. Αριθ. 117, ΦΕΚ Τεύχος 1ο, Αρ. Φύλλου 82, 5 Μαρτίου 2004, επιβάλλεται η ξεχωριστή συλλογή των ΑΗΗΕ και η εναλλακτική τους διαχείριση. Αυτό σημαίνει ότι οι διακινητές ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών καθώς και οι ΟΤΑ, πρέπει να δημιουργήσουν σημεία συλλογής των ΑΗΗΕ και στη συνέχεια να τα οδηγούν σε ειδικές αδειοδοτημένες μονάδες επεξεργασίας. Σε αυτές τις μονάδες προβλέπεται να γίνεται επισκευή και διάθεση προς επαναχρησιμοποίηση των συσκευών που μπορούν να λειτουργήσουν και με αυτό τον τρόπο να επιμηκύνεται ο κύκλος ζωής τους, ή αν αυτό δεν είναι δυνατό, θα γίνεται η αποσυναρμολόγησή τους, δηλαδή ο διαχωρισμός των υλικών από τα οποία αποτελούνται. Στη συνέχεια τα διαχωρισμένα υλικά (πλαστικά, μέταλλα, γυαλί, πλακέτες κ.λ.π.) θα διοχετεύονται σε επίσης αδειοδοτημένες μονάδες ανακύκλωσης. Με αυτό τον τρόπο θα εξοικονομηθούν πρώτες ύλες αλλά και ενέργεια που είναι απαραίτητη για την εξόρυξη και παρασκευή αυτών των υλικών. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός προσωπικού υπολογιστή παράγονται 1.500 κιλά αποβλήτων, ενός φορητού υπολογιστή 400 κιλά και ενός κινητού τηλεφώνου 75 κιλά.

    Το θεσμικό και  νομικό πλαίσιο που ισχύει στην Ελλάδα για την Εναλλακτική Διαχείριση των Αποβλήτων ειδών Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού καθορίζεται από:

Τον Νόμο 2939/2001 (ΦΕΚ 179 Α, 6-8-2001),   Το Προεδρικό Διάταγμα 117/2004 (ΦΕΚ 82 Α, 5-3-2004), Το Προεδρικό Διάταγμα 15/2006 (ΦΕΚ 12 Α, 3-2-2006) σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2003/108.

5. Πως μπορείτε να συμβάλετε στην ανακύκλωση;

Μην πετάτε τις συσκευές σας χωρίς πρώτα να ελέγξετε τη δυνατότητα της επισκευής και αναβάθμισης. Αν κρίνετε ότι η επισκευή είναι ασύμφορη ή αδύνατη ή ανώφελη και έχετε λάβει την απόφαση ότι ο υπολογιστής σας είναι «για τα σκουπίδια», τότε:

·  Μην την πετάξετε στο κάδο του δήμου. Στην καλύτερη περίπτωση, θα καταλήξει σε κάποια χωματερή μαζί με τα υπόλοιπα οικιακά απορρίμματα. Στη χειρότερη, θα καταλήξει στα χέρια κάποιου ρακοσυλλέκτη η κάποιου παιδιού, που αφού διαπιστώσει ότι δεν του κάνει (ή πάρει ό,τι του κάνει) θα τον εγκαταλείψει όπου βρει

·  Αποφύγετε να την πουλήσετε για σίδερο ή πλαστικό. Οι επαγγελματίες που αγοράζουν παλιούς υπολογιστές για να τους αποσυναρμολογήσουν και να αποσπάσουν τα πολύτιμα μέταλλα που περιέχονται σε εκείνους, δεν φημίζονται για την οικολογική τους ευαισθησία ούτε για την απαιτούμενη γνώση του θέματος. Συνήθως, αφού πάρουν αυτό που θέλουν, πετούν τα επικίνδυνα υπολείμματα στα σκουπίδια.

·   Προσπαθείστε να πευθυνθείτε σε εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης ΑΗΗΕ ή στο Δήμο σας προκειμένου να ελέγξετε αν λειτουργεί σε αυτόν σημείο συλλογής ΑΗΗΕ.

Λειτουργεί ήδη στην Ελλάδα ένα εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχέιρισης ΑΗΗΕ, ενώ τον Ιούνιο εγκαινιάστηκε το πρώτο εργοστάσιο ανακύκλωσης Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού ενώ κατασκευάζεται και δεύτερο στην περιοχή της Θεσσαλονικής.